งานวิจัยชี้ สุนัขบำบัด ช่วยลดความเครียดนิสิตนักศึกษาไทยได้จริง พร้อมเปิดมิติใหม่ด้านสวัสดิภาพสัตว์

เปิดมิติใหม่ด้านสุขภาพจิต เมื่อเพื่อนสี่ขากลายเป็นผู้ช่วยบำบัดความเครียดในรั้วมหาวิทยาลัย

ในยุคปัจจุบันที่ภาวะความกดดันทางการเรียน การสอบแข่งขัน และการปรับตัวเข้าสู่สังคมคนรุ่นใหม่กลายเป็นปัจจัยสะสมของความเครียดในหมู่นิสิตนักศึกษาระดับอุดมศึกษา แนวคิดการนำสัตว์เลี้ยงเข้ามามีส่วนร่วมในการบำบัดทางจิตวิทยา หรือ Canine-Assisted Intervention (CAI) กำลังได้รับความสนใจอย่างแพร่หลายทั่วโลก ล่าสุด ประเทศไทยได้มีงานวิจัยระดับนานาชาติที่ศึกษาประสิทธิผลของการใช้สุนัขบำบัดอย่างเป็นรูปธรรม ซึ่งตีพิมพ์ในวารสารวิชาการชั้นนำระดับโลกอย่าง PLOS ONE

งานวิจัยชิ้นประวัติศาสตร์นี้ยืนยันว่า การมีปฏิสัมพันธ์กับสุนัขบำบัดที่ผ่านการฝึกฝน ไม่เพียงแต่ช่วยเยียวยาจิตใจและลดความรู้สึกวิตกกังวลในเชิงจิตวิทยาเท่านั้น แต่ยังมีหลักฐานทางชีววิทยาที่ชัดเจน ทั้งการลดลงของอัตราการเต้นของหัวใจและระดับฮอร์โมนความเครียดในร่างกายอย่างเห็นได้ชัด

เจาะลึกงานวิจัย PLOS ONE: หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ครั้งแรกในประเทศไทย

ผลการศึกษาเรื่อง "The impact of canine-assisted intervention on stress reduction among university students in Thailand" ตีพิมพ์เผยแพร่เมื่อเดือนมีนาคม 2025 โดยคณะผู้วิจัยนำโดย Saengduean Yotanyamaneewong, Daranee Junla, Janine L. Brown และคณะผู้เชี่ยวชาญ ได้ทำการทดลองเพื่อประเมินผลกระทบของการนำสุนัขบำบัดมาพบปะกับกลุ่มตัวอย่างนักศึกษาในมหาวิทยาลัย

การทดลองได้แบ่งการวัดผลออกเป็นสองมิติสำคัญ ได้แก่ การประเมินระดับความเครียดผ่านแบบสอบถามทางจิตวิทยา และการตรวจวัดดัชนีชี้วัดทางชีวภาพ (Biomarkers) โดยเฉพาะฮอร์โมนคอร์ติซอลในน้ำลาย (Salivary Cortisol) และอัตราการเต้นของหัวใจก่อนและหลังการเข้าร่วมกิจกรรม ผลการวิจัยพบว่า:

ระดับความเครียดลดลงอย่างมีนัยสำคัญ: นักศึกษาที่ได้ใช้เวลาลูบคลำ กอด และพูดคุยกับสุนัขบำบัด รายงานระดับความวิตกกังวลและความเหนื่อยล้าทางอารมณ์ลดลงอย่างรวดเร็วหลังจบกิจกรรม
ดัชนีชี้วัดทางชีวภาพตอบสนองเชิงบวก: อัตราการเต้นของหัวใจสงบลง และระดับฮอร์โมนคอร์ติซอลในน้ำลายลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติเมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุมที่ไม่ได้มีปฏิสัมพันธ์กับสุนัข
ผลลัพธ์โดดเด่นในช่วงสอบ: การจัดกิจกรรมสุนัขบำบัดในช่วงสัปดาห์ก่อนสอบ ช่วยผ่อนคลายความตึงเครียดและฟื้นฟูสมาธิในการอ่านหนังสือได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ก้าวล้ำด้วยการตรวจวัดสวัสดิภาพสัตว์: น้องหมามีความสุขจริงหรือไม่?

จุดเด่นที่ทำให้งานวิจัยฉบับนี้ได้รับการยกย่องจากแวดวงสัตวแพทย์และนักวิชาการนานาชาติ คือการที่ผู้วิจัยไม่ได้มองเพียงแค่ประโยชน์ต่อมนุษย์ฝ่ายเดียว แต่ให้ความสำคัญสูงสุดกับ "สวัสดิภาพของสุนัขบำบัด" (Canine Welfare) โดยมีการเก็บตัวอย่างเพื่อตรวจวัดฮอร์โมนคอร์ติซอลในน้ำลาย และสารเมแทบอไลต์ของกลูโคคอร์ติคอยด์ในมูลสุนัข (Fecal Glucocorticoid Metabolites)

ผลการตรวจวัดพบว่า สุนัขบำบัดไม่ได้เกิดภาวะความเครียดสะสมที่เป็นอันตราย ในทางกลับกัน ระดับฮอร์โมนบ่งชี้ว่าน้องหมาได้รับแรงกระตุ้นเชิงบวก (Positive Stimulation) และมีความสุขที่ได้มีปฏิสัมพันธ์กับผู้คน ภายใต้เงื่อนไขที่มีการควบคุมระยะเวลาการทำงานอย่างเหมาะสม มีช่วงเวลาพักผ่อนที่เพียงพอ และมีผู้ดูแล (Handler) คอยสังเกตสัญญาณภาษากายอย่างใกล้ชิด

บทเรียนระดับสากล: จากสนามบินนานาชาติสู่ห้องสมุดมหาวิทยาลัย

การนำสุนัขเข้ามาช่วยบำบัดความเครียดกำลังกลายเป็นโมเดลมาตรฐานในหลายประเทศ ข้อมูลจากองค์กรสวัสดิภาพสัตว์ระหว่างประเทศระบุว่า ในปี 2025 มีสนามบินชั้นนำทั่วโลกกว่า 40 แห่งที่จัดตั้งโครงการสุนัขบำบัดประจำอาคารผู้โดยสาร เพื่อช่วยให้ผู้เดินทางที่กลัวการขึ้นเครื่องบินหรือมีความตึงเครียดในการเดินทางรู้สึกผ่อนคลายลง

ขณะเดียวกัน งานวิจัยจาก University of British Columbia (UBC Okanagan) ยังเน้นย้ำถึงรูปแบบ "Drop-in Canine Therapy" ในสถาบันการศึกษา ซึ่งเปิดโอกาสให้นักศึกษาเดินเข้ามาใช้เวลากับน้องหมาได้ตามความสะดวก พบว่าสามารถช่วยบรรเทาความเหงาและสร้างความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของสังคม โดยเฉพาะในกลุ่มนักศึกษาต่างชาติที่ต้องปรับตัวกับสภาพแวดล้อมใหม่

คุณสมบัติสำคัญของสุนัขบำบัด: ไม่ใช่สุนัขทุกตัวที่จะปฏิบัติหน้าที่นี้ได้

แม้สุนัขทุกตัวจะมอบความรักให้เจ้าของได้ แต่การเป็น "สุนัขบำบัดอย่างเป็นทางการ" (Certified Therapy Dog) จำเป็นต้องผ่านกระบวนการคัดกรองและฝึกฝนอย่างเข้มงวด ดังนี้:

อุปนิสัยและอารมณ์ที่มั่นคง: ต้องเป็นสุนัขที่อ่อนโยน นิ่ง เข้ากับคนแปลกหน้าได้ดี ไม่แสดงพฤติกรรมก้าวร้าว ไม่หวงสิ่งของ และไม่ตื่นตระหนกต่อเสียงดังหรือสิ่งแวดล้อมที่ไม่คุ้นเคย
การผ่านการทดสอบพฤติกรรม: สุนัขต้องผ่านการทดสอบการตอบสนองต่อสิ่งเร้าฉับพลัน เช่น การมีคนล้อมรอบ การเคลื่อนไหวของอุปกรณ์ช่วยเหลือคนพิการอย่างวีลแชร์ และคำสั่งพื้นฐานที่แม่นยำ
มาตรฐานสุขอนามัยและความสะอาด: สุนัขบำบัดต้องได้รับการฉีดวัคซีนครบถ้วน ได้รับการป้องกันพยาธิภายนอกและภายในเป็นประจำ และผ่านการทำความสะอาดตัดแต่งขนอย่างถูกสุขลักษณะก่อนเข้าสู่พื้นที่ให้บริการ
การจับสัญญาณความเครียดของสุนัข (Calming Signals): ผู้ควบคุมต้องได้รับการอบรมให้สามารถอ่านสัญญาณภาษากาย เช่น การเลียปาก การหาว การหันหน้าหนี หรือการเกร็งกล้ามเนื้อ เพื่อยุติการทำงานและพาน้องหมาไปพักทันทีที่เริ่มเหนื่อยล้า

ก้าวต่อไปของสังคมไทย: สู่การเป็นพื้นที่ที่เป็นมิตรกับสัตว์เลี้ยงอย่างรับผิดชอบ

ความสำเร็จของงานวิจัยชิ้นนี้ในประเทศไทยสะท้อนให้เห็นว่า สังคมไทยพร้อมก้าวสู่ยุคใหม่ที่มองเห็นคุณค่าความผูกพันระหว่างมนุษย์และสัตว์เลี้ยงในเชิงวิทยาศาสตร์ สถาบันการศึกษาและองค์กรต่างๆ ในไทยเริ่มมีโอกาสที่จะบูรณาการโปรแกรมสัตว์เลี้ยงบำบัดเข้าสู่นโยบายส่งเสริมสุขภาวะทางใจของบุคลากรและนักเรียนนักศึกษา

การสนับสนุนนี้ต้องดำเนินไปควบคู่กับความรับผิดชอบ การเคารพสิทธิของผู้ที่มีอาการแพ้ขนสัตว์หรือไม่คุ้นเคยกับสุนัข และที่สำคัญที่สุดคือการยึดถือมาตรฐานสวัสดิภาพสัตว์เป็นหัวใจหลัก เพื่อให้ทั้งมนุษย์และเพื่อนสี่ขาได้รับความสุขและความปลอดภัยร่วมกันอย่างแท้จริง

แหล่งข้อมูลอ้างอิงและการค้นคว้า

Yotanyamaneewong, S., Junla, D., Brown, J. L., et al. (2025). The impact of canine-assisted intervention on stress reduction among university students in Thailand. PLOS ONE, 20(3): e0318777. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0318777
University of British Columbia Okanagan (2025). Canine-assisted interventions and student loneliness reduction in higher education.
Times Higher Education (2025). Evaluating Canine-Assisted Therapy and Biomarkers in Thai Higher Education.